Mimari yapılar mekân ihtiyacını karşılayan fiziksel mekânlar olsa da bunun ötesinde pek çok mimari eserde olduğu gibi askerî yapılar olan kışlalar da tarih, kültür ve kimliğin somutlaştığı, toplumsal belleğin depolandığı ve yeniden üretildiği alanlardır. Askerî konaklama yapılarını ifade eden “kışla” sözcüğü, köken itibarıyla göçebe toplulukların soğuk mevsimi geçirmek için kullandıkları yerleşim alanlarını tanımlayan “kışlak” kavramından …
Mimari yapılar mekân ihtiyacını karşılayan fiziksel mekânlar olsa da bunun ötesinde pek çok mimari eserde olduğu gibi askerî yapılar olan kışlalar da tarih, kültür ve kimliğin somutlaştığı, toplumsal belleğin depolandığı ve yeniden üretildiği alanlardır. Askerî konaklama yapılarını ifade eden “kışla” sözcüğü, köken itibarıyla göçebe toplulukların soğuk mevsimi geçirmek için kullandıkları yerleşim alanlarını tanımlayan “kışlak” kavramından türemiştir. Düzenli ordu birliklerinin teşkil edilmesiyle birlikte bu birliklerin barınma gereksinimlerini karşılamak üzere, her birliğin örgütsel yapısına ve işlevine göre plan düzeni ile mekânsal kurgusu birbirinden farklılaşan yapılar inşa edilmiştir.
Kışla, tarihsel süreç içinde Türk toplumunun askerlik kültüründe ve muhayyilesinde son derece özgün ve belirleyici bir yere sahiptir. Askerî eğitimin verildiği bir faaliyet alanı olmasının yanı sıra erkeklerin sosyalleştiği, vatandaşlık bilincinin yeniden inşa edildiği, millî aidiyetin oluştuğu ve zaman zaman temel eğitime dair bilgilerin öğretildiği çok katmanlı bir yapıdır. Kışlanın içi kadar dışı da Türk kültüründe önemli bir yer tutmakta; bilhassa türkülere sirayet etmiş kışla imgesi ve onunla kurulan duygusal ilişki bu önemi pekiştirmektedir. Türkiye’de zorunlu askerlik, tarihsel ve yasal çerçevesi itibarıyla bir gereklilik olmanın ötesinde, derin kültürel köklere sahip bir toplumsal olgudur. Yüzyıllar içinde oluşan askerlik kültürünün merkezinde ise kışla yer almaktadır. Ocak, birlik, kışla gibi kavramlar Türkçede anlam düzeyinde birbiriyle örtüşmekte ve askerî deneyimin kolektif ve aktarılabilir bir nitelik taşıdığına işaret etmektedir.
Doç. Dr. Serkan KEKEVİ
MHP Genel Başkan Başdanışmanı Bilge Tonyukuk Siyaset ve Strateji Enstitüsü Başkanı
